Một năm qua, việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp là cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô, tạo ra sự thay đổi căn bản về phương thức lãnh đạo, quản trị, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong toàn hệ thống chính trị.
Với gần 130 nghìn cán bộ, công chức, viên chức và gần 10 triệu dân, Hà Nội là địa phương có quy mô tổ chức bộ máy, dân số và khối lượng công việc lớn nhất cả nước. Đây vừa là điều kiện để phát huy vai trò tiên phong của Thủ đô trong thực hiện các chủ trương lớn của Trung ương, vừa đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện.
Trong một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Thủ đô đã phát huy hiệu quả; bộ máy cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt; nhiều nhiệm vụ được giải quyết trực tiếp tại cơ sở; phương thức lãnh đạo, quản trị và điều hành từng bước chuyển từ "quản lý hành chính" sang "quản trị địa bàn theo dữ liệu, tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ".
Qua thực tế vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hà Nội đã kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, đồng bộ, thống nhất theo 4 trục của hệ thống chính trị. Bộ máy chính quyền địa phương hai cấp của Thủ đô hoạt động hiệu quả, thông suốt, đồng thời bước đầu tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức quản trị, cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và tổ chức thực hiện nhiệm vụ từ thành phố đến cơ sở.
Tại Chương trình Hà Nội chuyển động vào lúc 19h đến 20h ngày 9-6 với chủ đề "Vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thủ đô: Thông suốt, hiệu quả, vì nhân dân phục vụ", chia sẻ về những thuận lợi, khó khăn khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Huy Nhung cho rằng, từ thực tế khó khăn của xã Minh Châu chính là "phép thử" cho mô hình mới.
Các đại biểu khách mời tham gia Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề “Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở Thủ đô: Thông suốt, hiệu quả, vì nhân dân phục vụ
Đồng chí Nguyễn Huy Nhung cho biết, Minh Châu là xã đảo duy nhất của Thủ đô, nằm giữa ngã ba sông Hồng - Đà - Lô, cách trung tâm Hà Nội hơn 60km, với gần 6.700 dân trên 10,3 km². Bối cảnh đặc thù đó khiến tác động của mô hình hai cấp lên xã Minh Châu rõ nét hơn bất kỳ nơi nào.
Về mặt thuận lợi, theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu, mô hình mới đã "thông tuyến" giữa thành phố và cơ sở: Chủ trương, nguồn lực, quyết sách đi thẳng xuống cơ sở. Dẫn chứng là trong chưa đầy một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã đã đề xuất và được thành phố chấp thuận chủ trương đầu tư Trường liên cấp Tiểu học - THCS - THPT (dự kiến khánh thành tháng 8-2026), Cầu Minh Châu nối Phú Thọ và đưa vào vận hành tuyến xe buýt 20ATC từ 1-10-2025 với 39 chuyến/ngày.
Cùng với đó, cấp xã được trao quyền và trao niềm tin lớn hơn. Nhờ đó, chính quyền xã đã chủ động trong kêu gọi đầu tư. Đến nay, xã đã mời gọi được Tập đoàn Vingroup đầu tư Quần thể sinh thái - nghỉ dưỡng - chăm sóc sức khỏe quy mô hơn 200 ha ngay trên đảo. "Với một xã từng "không có nhà đầu tư nào để ý", đây là điều trước đây không ai dám nghĩ tới", ông Nguyễn Huy Nhung nhấn mạnh.
Về mặt khó khăn, theo đồng chí Nguyễn Huy Nhung, xã có đặc thù là xã đảo ngoài đê, trong vùng thoát lũ - riêng việc quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai đã vượt khả năng cân đối ngân sách của địa phương.
Bên cạnh đó, thẩm quyền giao cho cấp xã tăng nhiều nhưng nguồn lực và biên chế chưa kịp tương xứng, định mức chi vẫn theo công thức chung như xã đồng bằng.
Đặc biệt, do xã xa trung tâm nên việc thu hút và giữ chân nhân lực rất khó. Có tới 90% cán bộ các cơ quan của xã không phải người địa phương, có cán bộ cách nhà 60 - 80km, trong khi đó xã lại chưa có nhà công vụ.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu khẳng định, mặc dù còn những khó khăn đó nhưng xã đã có nhiều giải pháp khắc phục. "Chúng tôi xem Minh Châu là "phép thử" của mô hình mới. Nếu chính quyền địa phương hai cấp vận hành thành công ở một xã đảo khó khăn bậc nhất Thủ đô, thì hoàn toàn có cơ sở tin rằng nó sẽ thành công ở mọi nơi", Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu nhấn mạnh.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Huy Nhung cho rằng, ở cấp xã, "gần dân" không nằm trong các văn bản hay khẩu hiệu, mà được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, thiết thực đối với người dân.
Minh chứng đầu tiên là sự gần dân trong chăm sóc sức khỏe. Ngày 19-7-2025, xã Minh Châu đã phối hợp với 15 bệnh viện Trung ương và thành phố đưa máy móc hiện đại vượt phà về địa phương, tổ chức 5 đợt khám chuyên sâu cho 100% người dân và lập hồ sơ y tế điện tử toàn dân. Đây là xã đầu tiên trong cả nước thực hiện được việc này ở quy mô cấp xã.
Thứ hai là giải quyết thủ tục hành chính, xã triển khai mô hình "Chính quyền hai phục vụ", với ban ngày phục vụ tại trụ sở, buổi tối cán bộ đến tận nhà hỗ trợ người dân, ưu tiên người cao tuổi và những người phải mưu sinh ban ngày. Các nhà văn hóa thôn được cải tạo thành điểm vệ tinh hành chính công với đầy đủ wifi, máy tính và máy in miễn phí. Nhờ đó, 100% thủ tục hành chính được giải quyết đúng quy trình, đúng hạn, không có hồ sơ phải trả lại. Đồng thời, xã đang triển khai đưa sóng 5G, camera AI phục vụ an ninh, hệ thống phát thanh thông minh và sandbox công nghệ "Bàn làm việc số" về tận thôn, xóm, gắn với 51 nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết số 57 của địa phương.
Thứ ba là gần dân về tinh thần. Mô hình "Bữa cơm đoàn kết" được tổ chức vào dịp Tết Độc lập, Tết ơn Đảng với hơn 700 mâm cỗ tại 100% cụm dân cư từ sự đóng góp của chính người dân. Cùng với đó, địa phương đã huy động gần 4 tỷ đồng nguồn lực xã hội hóa cho an sinh xã hội; hỗ trợ 100% học sinh THPT tiền đi phà, từ 400.000 đến 500.000 đồng mỗi em mỗi tháng, góp phần giúp các em không phải bỏ học vì điều kiện sông nước cách trở.
"Gần dân không phải là khẩu hiệu, mà là khi chính quyền ngồi xuống cùng dân, ăn cơm cùng dân, lắng nghe dân nói và làm cho dân tin", đồng chí Nguyễn Huy Nhung nhấn mạnh.
Trao đổi về yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho cấp xã gắn với phân bổ nguồn lực tương xứng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Huy Nhung cho rằng, đây là vấn đề rất trúng và cấp bách trong bối cảnh hiện nay.
Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhung, thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại xã Minh Châu cho thấy nhiều kết quả tích cực.
Từ thực tế của Minh Châu, nhiều kiến nghị quan trọng đã nhận được sự quan tâm của thành phố như việc thu hút đầu tư vào địa bàn, trong đó có sự tham gia của Tập đoàn Vingroup; chủ trương xây dựng cầu Minh Châu kết nối với tỉnh Phú Thọ; xây dựng trường phổ thông nhiều cấp học dự kiến hoàn thành để phục vụ năm học mới hay triển khai tuyến xe buýt kết nối Minh Châu với trung tâm Thủ đô.
Bên cạnh những kết quả đạt được, đồng chí Nguyễn Huy Nhung cho rằng vẫn còn những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Trong đó, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với giao nguồn lực và các điều kiện cần thiết để địa phương thực hiện nhiệm vụ. Nguồn lực không chỉ là tài chính mà còn bao gồm nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công việc.
Đồng chí nhấn mạnh, khi thể chế được khơi thông, các nút thắt được tháo gỡ thì địa phương sẽ có điều kiện tạo ra những bước phát triển đột phá. Từ thực tiễn đó, lãnh đạo Minh Châu kiến nghị thành phố tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ rõ nguồn lực và điều kiện thực hiện.
Đối với các địa bàn đặc thù, còn nhiều khó khăn như Minh Châu, cần có cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp, tránh áp dụng chung một cơ chế như nhau cho cả những địa bàn thuận lợi và những địa bàn khó khăn.
Cùng với đó, cần mở rộng hơn nữa giao quyền chủ động cho địa phương trong việc hợp tác, huy động các nguồn lực xã hội, đặc biệt là các mô hình hợp tác công - tư.
Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhung, nguồn lực nhà nước còn có hạn, trong khi nguồn lực trong xã hội rất lớn. Nếu khơi thông được cơ chế để huy động hiệu quả các nguồn lực này sẽ tạo điều kiện thu hút thêm nhiều nhà đầu tư đến với Minh Châu cũng như các địa phương khác của Hà Nội.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu bày tỏ tin tưởng rằng khi thể chế tiếp tục được khơi thông, chính quyền cơ sở được giao quyền, điều kiện phù hợp để thực hiện nhiệm vụ, những địa bàn còn nhiều khó khăn như Minh Châu hoàn toàn có thể tạo ra những động lực phát triển mới.