Phục hồi đền Thủy Thần ở xã đảo duy nhất của Hà Nội

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành như PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Giáo sư Lê Văn Lan, PGS.TS Trần Lâm Biền, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc, nhà nghiên cứu Đặng Bằng, TS Phạm Văn Ánh…, cùng nhiều nhà nghiên cứu sử học, văn hóa hàng đầu Việt Nam.

Chủ trì hội thảo là PGS.TS Trần Đức Cường – Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam; ông Nguyễn Đức Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu.

Tham dự hội thảo có: Ông Nguyễn Minh Hải, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ 2, Sở Dân tộc và Tôn giáo; Tiến sĩ Nguyễn Doãn Văn - Giám đốc Ban Quản lý danh thắng di tích Hà Nội cùng lãnh đạo các phòng thuộc Ban quản lý danh thắng di tích Hà Nội.

Về phía xã Minh Châu có các đồng chí: Nguyễn Huy Nhung - Phó Bí thư Thường trực, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã; Đinh Tuấn Anh - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch UBND xã; Nguyễn Danh Chương - Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã; Nguyễn Quang Kiên - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã; các đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Namm - Trưởng các Hội đoàn thể xã; lãnh đạo các phòng, ban, cơ quan của xã; các cụ cao niên của địa phương; các đồng chí nguyên là lãnh đạo xã; Bí thư chi bộ, trưởng phó hai thôn Chu Châu và Chu Chàng (xã Minh Châu); đại diện các cụ ở thôn Liễu Châu – xã Quảng Oai.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến nhấn mạnh, việc phục dựng Đền Thủy thần không đơn thuần là khôi phục một công trình tín ngưỡng đã mất, mà còn là tái hiện không gian văn hóa cốt lõi của vùng đất Minh Châu, khơi dậy niềm tự hào và sức mạnh tinh thần trong nhân dân. Theo đồng chí Nguyễn Đức Tiến, nếu được nghiên cứu, đầu tư đúng hướng, Minh Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh - sinh thái đặc sắc của Hà Nội, góp phần định vị xã đảo duy nhất của Thủ đô trên bản đồ du lịch vùng ven sông Hồng.

Trong tham luận tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: Minh Châu sở hữu lợi thế hiếm có về vị trí địa lý, cảnh quan sinh thái và chiều sâu văn hóa. Ông đề xuất địa phương nghiên cứu xây dựng Công viên Đền Thủy thần hoặc Công viên Minh Châu, hình thành trung tâm du lịch văn hóa tâm linh kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Cùng với đó, cần phát huy đồng bộ hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy, kết nối Minh Châu với không gian văn hóa Xứ Đoài và các tuyến du lịch sông Hồng để tạo chuỗi giá trị phát triển bền vững.

Giáo sư Lê Văn Lan khẳng định tín ngưỡng thờ Thủy thần là nét văn hóa lâu đời, phản ánh khát vọng chế ngự thiên tai, cầu mong mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ Bắc Bộ. Theo Giáo sư, Minh Châu là vùng đất đặc biệt khi nằm giữa hợp lưu ba dòng sông lớn, vì vậy việc khôi phục Đền Thủy thần không chỉ có ý nghĩa với riêng địa phương mà còn góp phần bảo tồn một lớp trầm tích văn hóa quý giá của cư dân ven sông Hồng. Ông cũng cho rằng khi phục dựng cần quan tâm đồng thời đến phần "hồn" của di tích, gồm lễ hội, truyền thuyết, phong tục và sinh hoạt cộng đồng.

Ở góc độ nghiên cứu di sản, PGS.TS Trần Lâm Biền nhận định Minh Châu là vùng đất được hình thành bởi phù sa, mang đặc trưng riêng về lịch sử cư trú và đời sống văn hóa. Ông đề xuất việc phục dựng đền cần bám sát nguyên tắc bảo tồn giá trị truyền thống, lựa chọn kiến trúc phù hợp với văn hóa Việt, hài hòa với không gian sinh thái, tránh phô trương hình thức hoặc lai tạp kiến trúc. Theo ông, khi làm đúng sẽ tạo nên điểm nhấn văn hóa bền vững cho địa phương.

Trong tham luận về lễ hội và phong tục, Nhà Nghiên cứu Đặng Bằng cho rằng, qua các thư tịch cổ, Liễu Châu - Minh Châu xưa từng có hệ thống nghi lễ phong phú gắn với tín ngưỡng thờ Thủy thần như rước nước, đua thuyền, hát xướng, tế lễ theo mùa vụ. Đây là những giá trị văn hóa phi vật thể quan trọng cần được sưu tầm, phục dựng song hành với công trình kiến trúc, qua đó tạo sức sống thực sự cho di tích sau khi khôi phục.

Tiến sỹ Phạm Văn Ánh nêu rõ, trong thần tích xưa của Liễu Châu có sự hiện diện song song của tín ngưỡng thờ Thủy thần và Sơn thần, thể hiện tư duy hài hòa giữa núi và sông, giữa đất và nước của người Việt cổ. Theo ông, đây là yếu tố đặc sắc riêng có của Minh Châu, cần tiếp tục nghiên cứu sâu để làm cơ sở khoa học cho công tác phục dựng và xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu Đinh Tuấn Anh nhấn mạnh: UBND xã Minh Châu khẳng định quá trình phục hồi Khu di tích miếu-Đền Thủy Thần phải dựa trên nền tảng khoa học nghiêm cẩn và tuân thủ tuyệt đối pháp luật hiện hành.

Bên cạnh yếu tố bảo tồn, nguyên tắc quy hoạch đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa không gian tâm linh truyền thống và cảnh quan sinh thái mở xung quanh. Kiến trúc công trình phải tích hợp các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn của du lịch xanh và du lịch bền vững.

Nhằm sớm đưa dự án vào triển khai thực tế, UBND xã Minh Châu đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trong đó, chính quyền xã chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội và các chuyên gia đầu ngành tiến hành khảo sát thực địa để chốt vị trí tọa độ phục dựng tại xóm Thượng.

Minh Châu kiến nghị sử dụng vốn ngân sách nhà nước làm vốn mồi để lập quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Phần lớn kinh phí xây dựng sẽ được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa, thông qua việc kêu gọi sự ủng hộ của các doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa, các nhà hảo tâm và đặc biệt là tầng lớp doanh nhân, trí thức là những người con quê hương Minh Châu đang sinh sống trên mọi miền đất nước.

Sau khi hoàn thành, công tác quản lý di tích sẽ được giao quyền tự chủ cho cộng đồng dân cư thông qua việc thành lập Ban quản lý di tích cấp thôn, xã.

Bên cạnh đó, Minh Châu sẽ ứng dụng công nghệ số hiện đại vào việc kể câu chuyện lịch sử miếu Thủy Thần. Đồng thời, triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện trên các nền tảng mạng xã hội nhằm lan tỏa hình ảnh xã đảo Minh Châu an bình, giàu bản sắc, định vị vững chắc thương hiệu du lịch văn hóa tâm linh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Là người dân sinh ra và lớn lên tại Minh Châu, ông Nguyễn Danh Ngọ bày tỏ nguyện vọng chung của người dân địa phương là mong muốn khôi phục lại các công trình văn hóa tâm linh trên chính mảnh đất xưa, để có nơi thờ phụng và làm điểm tựa tinh thần cho cộng đồng cư dân...

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, PGS.TS. Trần Đức Cường- Viện khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc bảo quản, tu bổ, phục hồi đền Thủy Thần trên địa bàn xã là nguyện vọng chính đáng của cán bộ và nhân dân xã Minh Châu. Điều này cũng phù hợp với đề xuất của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và hoạt động xã hội tham gia tại Hội thảo.

Ông nhấn mạnh, chủ trương trên hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và chương trình hành động 08-CTr/ TU của Thành ủy Hà Nội xếp xã đảo Minh Châu cùng với một số địa điểm văn hóa khác trong nhóm khu văn hóa tâm linh-sinh thái-sáng tạo-tích hợp dịch vụ văn hóa, nghệ thuật trình diễn, phim trường và không gian trải nghiệm di sản của Thủ đô Hà Nội.

Đặc biệt, việc thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch tại xã đảo Minh Châu, qua đó nâng cao đời sống của nhân dân trong xã.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Trần Đức Cường cũng nhấn mạnh trong việc phục hồi đền Thủy Thần và tu bổ các di tích ở Minh Châu, cần xây dựng thành một quy hoạch tổng thể về một khu di tích văn hóa và du lịch tuân theo những quy định về bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử-và cảnh quan theo luật Di sản và theo sự hướng dẫn của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội thông qua sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố. Việc sắp xếp các nội thất trong đền, miếu cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian.

Sáng 21/4, UBND xã Minh Châu phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học:"Định hướng phục hồi và phát huy giá trị di sản văn hóa khu di tích Miếu/Đền Thủy thần xã Minh Châu, thành phố Hà Nội". Hội thảo nhằm làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời đề xuất định hướng phục dựng, khai thác hiệu quả nguồn lực di sản phục vụ phát triển địa phương trong giai đoạn mới.

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành như PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Giáo sư Lê Văn Lan, PGS.TS Trần Lâm Biền, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc, nhà nghiên cứu Đặng Bằng, TS Phạm Văn Ánh…, cùng nhiều nhà nghiên cứu sử học, văn hóa hàng đầu Việt Nam.

Chủ trì hội thảo là PGS.TS Trần Đức Cường – Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam; ông Nguyễn Đức Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu.

Tham dự hội thảo có: Ông Nguyễn Minh Hải, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ 2, Sở Dân tộc và Tôn giáo; Tiến sĩ Nguyễn Doãn Văn - Giám đốc Ban Quản lý danh thắng di tích Hà Nội cùng lãnh đạo các phòng thuộc Ban quản lý danh thắng di tích Hà Nội.

Về phía xã Minh Châu có các đồng chí: Nguyễn Huy Nhung - Phó Bí thư Thường trực, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã; Đinh Tuấn Anh - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch UBND xã; Nguyễn Danh Chương - Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã; Nguyễn Quang Kiên - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã; các đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Namm - Trưởng các Hội đoàn thể xã; lãnh đạo các phòng, ban, cơ quan của xã; các cụ cao niên của địa phương; các đồng chí nguyên là lãnh đạo xã; Bí thư chi bộ, trưởng phó hai thôn Chu Châu và Chu Chàng (xã Minh Châu); đại diện các cụ ở thôn Liễu Châu – xã Quảng Oai.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến nhấn mạnh, việc phục dựng Đền Thủy thần không đơn thuần là khôi phục một công trình tín ngưỡng đã mất, mà còn là tái hiện không gian văn hóa cốt lõi của vùng đất Minh Châu, khơi dậy niềm tự hào và sức mạnh tinh thần trong nhân dân. Theo đồng chí Nguyễn Đức Tiến, nếu được nghiên cứu, đầu tư đúng hướng, Minh Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh - sinh thái đặc sắc của Hà Nội, góp phần định vị xã đảo duy nhất của Thủ đô trên bản đồ du lịch vùng ven sông Hồng.

Trong tham luận tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: Minh Châu sở hữu lợi thế hiếm có về vị trí địa lý, cảnh quan sinh thái và chiều sâu văn hóa. Ông đề xuất địa phương nghiên cứu xây dựng Công viên Đền Thủy thần hoặc Công viên Minh Châu, hình thành trung tâm du lịch văn hóa tâm linh kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Cùng với đó, cần phát huy đồng bộ hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy, kết nối Minh Châu với không gian văn hóa Xứ Đoài và các tuyến du lịch sông Hồng để tạo chuỗi giá trị phát triển bền vững.

Giáo sư Lê Văn Lan khẳng định tín ngưỡng thờ Thủy thần là nét văn hóa lâu đời, phản ánh khát vọng chế ngự thiên tai, cầu mong mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ Bắc Bộ. Theo Giáo sư, Minh Châu là vùng đất đặc biệt khi nằm giữa hợp lưu ba dòng sông lớn, vì vậy việc khôi phục Đền Thủy thần không chỉ có ý nghĩa với riêng địa phương mà còn góp phần bảo tồn một lớp trầm tích văn hóa quý giá của cư dân ven sông Hồng. Ông cũng cho rằng khi phục dựng cần quan tâm đồng thời đến phần "hồn" của di tích, gồm lễ hội, truyền thuyết, phong tục và sinh hoạt cộng đồng.

Ở góc độ nghiên cứu di sản, PGS.TS Trần Lâm Biền nhận định Minh Châu là vùng đất được hình thành bởi phù sa, mang đặc trưng riêng về lịch sử cư trú và đời sống văn hóa. Ông đề xuất việc phục dựng đền cần bám sát nguyên tắc bảo tồn giá trị truyền thống, lựa chọn kiến trúc phù hợp với văn hóa Việt, hài hòa với không gian sinh thái, tránh phô trương hình thức hoặc lai tạp kiến trúc. Theo ông, khi làm đúng sẽ tạo nên điểm nhấn văn hóa bền vững cho địa phương.

Trong tham luận về lễ hội và phong tục, Nhà Nghiên cứu Đặng Bằng cho rằng, qua các thư tịch cổ, Liễu Châu - Minh Châu xưa từng có hệ thống nghi lễ phong phú gắn với tín ngưỡng thờ Thủy thần như rước nước, đua thuyền, hát xướng, tế lễ theo mùa vụ. Đây là những giá trị văn hóa phi vật thể quan trọng cần được sưu tầm, phục dựng song hành với công trình kiến trúc, qua đó tạo sức sống thực sự cho di tích sau khi khôi phục.

Tiến sỹ Phạm Văn Ánh nêu rõ, trong thần tích xưa của Liễu Châu có sự hiện diện song song của tín ngưỡng thờ Thủy thần và Sơn thần, thể hiện tư duy hài hòa giữa núi và sông, giữa đất và nước của người Việt cổ. Theo ông, đây là yếu tố đặc sắc riêng có của Minh Châu, cần tiếp tục nghiên cứu sâu để làm cơ sở khoa học cho công tác phục dựng và xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu Đinh Tuấn Anh nhấn mạnh: UBND xã Minh Châu khẳng định quá trình phục hồi Khu di tích miếu-Đền Thủy Thần phải dựa trên nền tảng khoa học nghiêm cẩn và tuân thủ tuyệt đối pháp luật hiện hành.

Bên cạnh yếu tố bảo tồn, nguyên tắc quy hoạch đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa không gian tâm linh truyền thống và cảnh quan sinh thái mở xung quanh. Kiến trúc công trình phải tích hợp các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn của du lịch xanh và du lịch bền vững.

Nhằm sớm đưa dự án vào triển khai thực tế, UBND xã Minh Châu đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trong đó, chính quyền xã chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội và các chuyên gia đầu ngành tiến hành khảo sát thực địa để chốt vị trí tọa độ phục dựng tại xóm Thượng.

Minh Châu kiến nghị sử dụng vốn ngân sách nhà nước làm vốn mồi để lập quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Phần lớn kinh phí xây dựng sẽ được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa, thông qua việc kêu gọi sự ủng hộ của các doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa, các nhà hảo tâm và đặc biệt là tầng lớp doanh nhân, trí thức là những người con quê hương Minh Châu đang sinh sống trên mọi miền đất nước.

Sau khi hoàn thành, công tác quản lý di tích sẽ được giao quyền tự chủ cho cộng đồng dân cư thông qua việc thành lập Ban quản lý di tích cấp thôn, xã.

Bên cạnh đó, Minh Châu sẽ ứng dụng công nghệ số hiện đại vào việc kể câu chuyện lịch sử miếu Thủy Thần. Đồng thời, triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện trên các nền tảng mạng xã hội nhằm lan tỏa hình ảnh xã đảo Minh Châu an bình, giàu bản sắc, định vị vững chắc thương hiệu du lịch văn hóa tâm linh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Là người dân sinh ra và lớn lên tại Minh Châu, ông Nguyễn Danh Ngọ bày tỏ nguyện vọng chung của người dân địa phương là mong muốn khôi phục lại các công trình văn hóa tâm linh trên chính mảnh đất xưa, để có nơi thờ phụng và làm điểm tựa tinh thần cho cộng đồng cư dân...

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, PGS.TS. Trần Đức Cường- Viện khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc bảo quản, tu bổ, phục hồi đền Thủy Thần trên địa bàn xã là nguyện vọng chính đáng của cán bộ và nhân dân xã Minh Châu. Điều này cũng phù hợp với đề xuất của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và hoạt động xã hội tham gia tại Hội thảo.

Ông nhấn mạnh, chủ trương trên hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và chương trình hành động 08-CTr/ TU của Thành ủy Hà Nội xếp xã đảo Minh Châu cùng với một số địa điểm văn hóa khác trong nhóm khu văn hóa tâm linh-sinh thái-sáng tạo-tích hợp dịch vụ văn hóa, nghệ thuật trình diễn, phim trường và không gian trải nghiệm di sản của Thủ đô Hà Nội.

Đặc biệt, việc thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch tại xã đảo Minh Châu, qua đó nâng cao đời sống của nhân dân trong xã.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Trần Đức Cường cũng nhấn mạnh trong việc phục hồi đền Thủy Thần và tu bổ các di tích ở Minh Châu, cần xây dựng thành một quy hoạch tổng thể về một khu di tích văn hóa và du lịch tuân theo những quy định về bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử-và cảnh quan theo luật Di sản và theo sự hướng dẫn của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội thông qua sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố. Việc sắp xếp các nội thất trong đền, miếu cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian.

Sáng 21/4, UBND xã Minh Châu phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học:"Định hướng phục hồi và phát huy giá trị di sản văn hóa khu di tích Miếu/Đền Thủy thần xã Minh Châu, thành phố Hà Nội". Hội thảo nhằm làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời đề xuất định hướng phục dựng, khai thác hiệu quả nguồn lực di sản phục vụ phát triển địa phương trong giai đoạn mới.

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành như PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Giáo sư Lê Văn Lan, PGS.TS Trần Lâm Biền, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc, nhà nghiên cứu Đặng Bằng, TS Phạm Văn Ánh…, cùng nhiều nhà nghiên cứu sử học, văn hóa hàng đầu Việt Nam.

Chủ trì hội thảo là PGS.TS Trần Đức Cường – Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam; ông Nguyễn Đức Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu.

Tham dự hội thảo có: Ông Nguyễn Minh Hải, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ 2, Sở Dân tộc và Tôn giáo; Tiến sĩ Nguyễn Doãn Văn - Giám đốc Ban Quản lý danh thắng di tích Hà Nội cùng lãnh đạo các phòng thuộc Ban quản lý danh thắng di tích Hà Nội.

Về phía xã Minh Châu có các đồng chí: Nguyễn Huy Nhung - Phó Bí thư Thường trực, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã; Đinh Tuấn Anh - Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch UBND xã; Nguyễn Danh Chương - Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã; Nguyễn Quang Kiên - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã; các đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Namm - Trưởng các Hội đoàn thể xã; lãnh đạo các phòng, ban, cơ quan của xã; các cụ cao niên của địa phương; các đồng chí nguyên là lãnh đạo xã; Bí thư chi bộ, trưởng phó hai thôn Chu Châu và Chu Chàng (xã Minh Châu); đại diện các cụ ở thôn Liễu Châu – xã Quảng Oai.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến nhấn mạnh, việc phục dựng Đền Thủy thần không đơn thuần là khôi phục một công trình tín ngưỡng đã mất, mà còn là tái hiện không gian văn hóa cốt lõi của vùng đất Minh Châu, khơi dậy niềm tự hào và sức mạnh tinh thần trong nhân dân. Theo đồng chí Nguyễn Đức Tiến, nếu được nghiên cứu, đầu tư đúng hướng, Minh Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh - sinh thái đặc sắc của Hà Nội, góp phần định vị xã đảo duy nhất của Thủ đô trên bản đồ du lịch vùng ven sông Hồng.

Trong tham luận tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: Minh Châu sở hữu lợi thế hiếm có về vị trí địa lý, cảnh quan sinh thái và chiều sâu văn hóa. Ông đề xuất địa phương nghiên cứu xây dựng Công viên Đền Thủy thần hoặc Công viên Minh Châu, hình thành trung tâm du lịch văn hóa tâm linh kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Cùng với đó, cần phát huy đồng bộ hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy, kết nối Minh Châu với không gian văn hóa Xứ Đoài và các tuyến du lịch sông Hồng để tạo chuỗi giá trị phát triển bền vững.

Giáo sư Lê Văn Lan khẳng định tín ngưỡng thờ Thủy thần là nét văn hóa lâu đời, phản ánh khát vọng chế ngự thiên tai, cầu mong mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ Bắc Bộ. Theo Giáo sư, Minh Châu là vùng đất đặc biệt khi nằm giữa hợp lưu ba dòng sông lớn, vì vậy việc khôi phục Đền Thủy thần không chỉ có ý nghĩa với riêng địa phương mà còn góp phần bảo tồn một lớp trầm tích văn hóa quý giá của cư dân ven sông Hồng. Ông cũng cho rằng khi phục dựng cần quan tâm đồng thời đến phần "hồn" của di tích, gồm lễ hội, truyền thuyết, phong tục và sinh hoạt cộng đồng.

Ở góc độ nghiên cứu di sản, PGS.TS Trần Lâm Biền nhận định Minh Châu là vùng đất được hình thành bởi phù sa, mang đặc trưng riêng về lịch sử cư trú và đời sống văn hóa. Ông đề xuất việc phục dựng đền cần bám sát nguyên tắc bảo tồn giá trị truyền thống, lựa chọn kiến trúc phù hợp với văn hóa Việt, hài hòa với không gian sinh thái, tránh phô trương hình thức hoặc lai tạp kiến trúc. Theo ông, khi làm đúng sẽ tạo nên điểm nhấn văn hóa bền vững cho địa phương.

Trong tham luận về lễ hội và phong tục, Nhà Nghiên cứu Đặng Bằng cho rằng, qua các thư tịch cổ, Liễu Châu - Minh Châu xưa từng có hệ thống nghi lễ phong phú gắn với tín ngưỡng thờ Thủy thần như rước nước, đua thuyền, hát xướng, tế lễ theo mùa vụ. Đây là những giá trị văn hóa phi vật thể quan trọng cần được sưu tầm, phục dựng song hành với công trình kiến trúc, qua đó tạo sức sống thực sự cho di tích sau khi khôi phục.

Tiến sỹ Phạm Văn Ánh nêu rõ, trong thần tích xưa của Liễu Châu có sự hiện diện song song của tín ngưỡng thờ Thủy thần và Sơn thần, thể hiện tư duy hài hòa giữa núi và sông, giữa đất và nước của người Việt cổ. Theo ông, đây là yếu tố đặc sắc riêng có của Minh Châu, cần tiếp tục nghiên cứu sâu để làm cơ sở khoa học cho công tác phục dựng và xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu Đinh Tuấn Anh nhấn mạnh: UBND xã Minh Châu khẳng định quá trình phục hồi Khu di tích miếu-Đền Thủy Thần phải dựa trên nền tảng khoa học nghiêm cẩn và tuân thủ tuyệt đối pháp luật hiện hành.

Bên cạnh yếu tố bảo tồn, nguyên tắc quy hoạch đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa không gian tâm linh truyền thống và cảnh quan sinh thái mở xung quanh. Kiến trúc công trình phải tích hợp các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn của du lịch xanh và du lịch bền vững.

Nhằm sớm đưa dự án vào triển khai thực tế, UBND xã Minh Châu đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trong đó, chính quyền xã chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội và các chuyên gia đầu ngành tiến hành khảo sát thực địa để chốt vị trí tọa độ phục dựng tại xóm Thượng.

Minh Châu kiến nghị sử dụng vốn ngân sách nhà nước làm vốn mồi để lập quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Phần lớn kinh phí xây dựng sẽ được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa, thông qua việc kêu gọi sự ủng hộ của các doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa, các nhà hảo tâm và đặc biệt là tầng lớp doanh nhân, trí thức là những người con quê hương Minh Châu đang sinh sống trên mọi miền đất nước.

Sau khi hoàn thành, công tác quản lý di tích sẽ được giao quyền tự chủ cho cộng đồng dân cư thông qua việc thành lập Ban quản lý di tích cấp thôn, xã.

Bên cạnh đó, Minh Châu sẽ ứng dụng công nghệ số hiện đại vào việc kể câu chuyện lịch sử miếu Thủy Thần. Đồng thời, triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện trên các nền tảng mạng xã hội nhằm lan tỏa hình ảnh xã đảo Minh Châu an bình, giàu bản sắc, định vị vững chắc thương hiệu du lịch văn hóa tâm linh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Là người dân sinh ra và lớn lên tại Minh Châu, ông Nguyễn Danh Ngọ bày tỏ nguyện vọng chung của người dân địa phương là mong muốn khôi phục lại các công trình văn hóa tâm linh trên chính mảnh đất xưa, để có nơi thờ phụng và làm điểm tựa tinh thần cho cộng đồng cư dân...

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, PGS.TS. Trần Đức Cường- Viện khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc bảo quản, tu bổ, phục hồi đền Thủy Thần trên địa bàn xã là nguyện vọng chính đáng của cán bộ và nhân dân xã Minh Châu. Điều này cũng phù hợp với đề xuất của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và hoạt động xã hội tham gia tại Hội thảo.

Ông nhấn mạnh, chủ trương trên hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và chương trình hành động 08-CTr/ TU của Thành ủy Hà Nội xếp xã đảo Minh Châu cùng với một số địa điểm văn hóa khác trong nhóm khu văn hóa tâm linh-sinh thái-sáng tạo-tích hợp dịch vụ văn hóa, nghệ thuật trình diễn, phim trường và không gian trải nghiệm di sản của Thủ đô Hà Nội.

Đặc biệt, việc thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch tại xã đảo Minh Châu, qua đó nâng cao đời sống của nhân dân trong xã.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Trần Đức Cường cũng nhấn mạnh trong việc phục hồi đền Thủy Thần và tu bổ các di tích ở Minh Châu, cần xây dựng thành một quy hoạch tổng thể về một khu di tích văn hóa và du lịch tuân theo những quy định về bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử-và cảnh quan theo luật Di sản và theo sự hướng dẫn của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội thông qua sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố. Việc sắp xếp các nội thất trong đền, miếu cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian.